Coöperaties in America

We schrijven het jaar 1892 als Jan van Kessel zich in America vestigt als bakker in het pand waar nu Café Station America ligt (Nusseleinstraat).

Van Kessel was naast bakker ook winkelier, caféhouder en had een maalderij. Later waren de mensen ook nog op van Kessel aangewezen als ze geld nodig hadden. Kortom: van Kessel had zich in korte tijd een positie in het dorp toegeëigend zodanig dat mensen nauwelijks om hem heen konden. Hij maakte hier “handig gebruik” van. In diezelfde periode kwam meister Doenssen naar America . Hij was een man met een groot hart voor het dorp. De industrialisering aan het einde van de 19e eeuw had in de Peel wel enige welvaart gebracht, maar die welvaart kwam niet ten goede aan alle inwoners. De producten van de kleine bedrijfjes werden vaak tegen veel te lage prijzen opgekocht door handelaren, die alleen het welzijn van hun eigen portemonnee op het oog hadden. Om paal en perk te stellen aan dit soort praktijken moesten boeren , tuinders en arbeiders zich verenigen.

De eerste stap in die richting was de oprichting van de Coöperatieve zuivelfabriek in America in 1895. De eerste van de gemeente Horst. De melk werd destijds voortaan bij de boeren opgehaald door ezels en in de fabriek tot boter gemaakt. De fabriek gaf een goede prijs voor de melk. Voorheen moest de melk geleverd worden aan de dorpswinkelier (zoals van Kessel), die er veel minder voor betaalde. Kortom : men nam het heft in eigen door zich te verenigen en samen te gaan werken – coöpereren.

Zo ontstonden ook de Boerenleenbank, de eiervereniging ( de 1e levering was 1 kist met daarin 500 eieren) , de stierhouderij (ze startten in 1912 met 1 stier), de Boerenbond in 1915 en de werkliedenvereniging in 1917. Hieruit ontstond de coöperatieve kruidenierswinkel, beter bekend als de Coöperatie. Dit groeide uit tot een bloeiend winkelbedrijf dat ten voordele van de aangesloten leden de concurrentie met andere winkels glansrijk kon doorstaan. Advertentie uit 1937 van de Coöperatie Vooruitgang America.

 Bestuur Coöperatie met bedrijfsleider , personeel in 1926 Anna Vervuurt, Lei Hermans, Hoex, Eikenaar, Koster Handrie Hermans, Jacob Poels, Camps Piet, Tinus Geurts, Petran Vervuurt, Lei Janssen, Willem van der Coelen, Peters

In de regio, dus ook in America waren de coöperaties van enorme betekenis voor de land en tuinbouw. De inkoopcoöperaties zorgden ervoor dat de boer zijn kunstmest, zaai en pootgoed en veevoer tegen de marktprijs werd geleverd. In het verleden was hij voor de afzet van boter en eieren afhankelijk van marktkooplieden en winkeliers. De “goede” prijs voor vlees, eieren, boter en groenten zorgden in de eerste decennia van de 20e eeuw voor een bescheiden welvaart op de zandbedrijven in de regio.

De geschiedenis herhaalt zich nu : 120 jaar na dato wordt er in America weer een dorpscoöperatie opgericht. Dit vindt plaats op 31 maart 2015. Het eerste bestuur van de coöperatie wordt gevormd door Gerd Hendrix, Angela Janssen, Ger van Ginkel en Jac Thijssen. In een relatief kleine gemeenschap als America is het belangrijk dat mensen met elkaar en voor elkaar zorgen voor een prettige leefomgeving waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en gezamenlijk activiteiten ondernemen. Van belang is dat deze mogelijkheden voor alle Americanen openstaan en dat er aanbod is voor alle leeftijden. Veelal zijn bij de opzet van gezamenlijke activiteiten vrijwilligers betrokken. De missie van de Dorpscoöperatie is om activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden te faciliteren. De coöperatie is de rechtspersoon, waar vrijwillige initiatieven in kunnen worden ondergebracht. Het motto van de Dorpscoöperatie America: America dat stiët, ma neet zonder oow !!

Goede voorzieningen, gezamenlijke activiteiten en mogelijkheden om te ontmoeten zijn belangrijk. Sprekende voorbeelden hiervan zijn de Dorps-Dagvoorziening en het project Vervoer in America (VIA) dat van start is gegaan. Beiden draaien op vrijwilligers. Om o.a. deze activiteiten bestuurlijk onder te brengen (financiën, administratie, verzekeringen etc.) is de Dorpscoöperatie America (DCA) opgericht. Wellicht kunnen in de toekomst meer activiteiten hierin ondergebracht worden. Zoals de naam al zegt, is een coöperatie een samenwerking voor en door leden. Uiteindelijk willen we dat zoveel mogelijk inwoners van America lid worden, als deelnemer aan activiteiten, als vrijwilliger, of als ondersteunend lid.

Voor meer informatie: americaweb, tabblad Dorpscooperatie.

Hay Mulders, september 2015